1.1. Bu standart «Auditor xidməti haqqında» Azərbaycan  Respublikasının Qanununa və «Auditin planlaşdırılması» (ISA “Audit planninq”) beynəlxalq audit standartına uyğun olaraq hazırlanmışdır.
1.2. Standartın məqsədi  təsərrüfat  subyektinin mühasibat (maliyyə) hesabatının  auditi planlaşdırılarkən  auditor  təşkilatları  və ya  sərbəst  auditorlar (bundan sonra «Auditor»  adlandırılacaqdır) tərəfindən tətbiq  edilən  normaların  müəyyən  olunmasıdır.
1.3. Standartın vəzifələri aşağıdakılardır:
a) auditin planlaşdırılmasının ilkin mərhələsinin  müəyyən edilməsi;
b) auditin  ümumi planının və  proqramının  hazırlanması  prinsiplərinin müəyyən  edilməsi;
v) auditin ümumi  planının və  proqramının  hazırlanması  və tərtib olunması  qaydasının  müəyyən edilməsi.
1.4. Standartın tələbləri rəsmi auditor  rəyinin  hazırlanması nəzərdə tutulan auditin keçirilməsində bütün auditorlar  üçün məcburi, auditor  rəyinin  hazırlanması  tələb olunmayan könüllü auditdə, habelə  digər auditor xidmətlərinin göstərilməsində isə tövsiyə xarakteri daşıyır. Konkret tapşırığın yerinə yetirilməsində bu standartın  məcburi tələblərindən yayınma hallarında auditor bunu öz işçi sənədlərində, habelə auditi və ya  digər auditor xidmətlərini sifariş  edən təsərrüfat  subyektinin rəhbərliyinə təqdim etdiyi rəsmi hesabatda  məcburi qaydada qeyd  etməlidir.

2.1. Auditor  auditin  keçirilməsi  haqqında  təsərrüfat  subyekti ilə  müqavilə  bağladıqdan sonra  auditi  planlaşdırmalıdır.
2.2. Planlaşdırma – auditin həcmi, planlaşdırılan işlərin növləri və  onların icra müddəti göstərilməklə auditin ümumi  planının, habelə  təsərrüfat subyektinin  mühasibat (maliyyə) hesabatı haqqında rəyin hazırlanması üçün zəruri olan  audit prosedurlarının həcmini, növlərini və ardıcıllığını  müəyyən edən audit  proqramının  işlənib hazırlanmasından  ibarətdir.
2.3. Auditor  auditin  planlaşdırılmasını auditin  ümumi  prinsiplərinə, habelə aşağıdakı  xüsusi prinsiplərə uyğun olaraq aparmalıdır:
a) planlaşdırmanın  kompleksliyi;
b) planlaşdırmanın  fasiləsizliyi;
v) planlaşdırmanın  optimallığı.
2.4. Auditin  planlaşdırılmasının  kompleksliyi  prinsipi  ilkin  planlaşdırmadan tutmuş  auditin  ümumi  planının və  proqramının tərtibinə qədər  planlaşdırmanın  bütün  mərhələlərinin  qarşılıqlı  uyğunluğunun  təmin  olunmasını  nəzərdə tutur.
2.5. Auditin  planlaşdırılmasının fasiləsizlik  prinsipi auditorlar qrupuna  əlaqəli  tapşırıqların  verilməsində  və  planlaşdırmanın  mərhələlərinin  müddətlər və təsərrüfat  subyektləri üzrə  əlaqələndirilməsində  ifadə  edilir.  Auditin  dövrü  planlaşdırılarkən  həmin dövr  ərzində  auditor  təsərrüfat subyektinin  maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətində  dəyişiklikləri və  aralıq  auditor  yoxlamalarının  nəticələrini  nəzərə  almaqla  auditin  keçirilməsi  planında və  proqramında  vaxtında  düzəliş  etməlidir.
2.6. Auditin  planlaşdırılmasının  optimallıq  prinsipi  ondan ibarətdir ki,  planlaşdırma   prosesində  auditor  auditin ümumi  planının və  proqramının  optimal variantının  auditorun  özünün  müəyyən etdiyi meyarlar əsasında  seçilməsinin mümkün  olması  üçün  planlaşdırmanın  variantlığını  təmin  etməlidir.
2.7. Auditor  auditin  planlaşdırılmasında  aşağıdakı  əsas  mərhələləri ayırmalıdır:
a) auditin  ilkin  planlaşdırılması;
b) auditin  ümumi  planının hazırlanması və tərtib edilməsi;
v) auditin  proqramının hazırlanması və tərtib edilməsi.

3.1. Auditin  səmərəli  planlaşdırılması üçün  məktub-öhdəlik  yazılana  və auditin  keçirilməsi haqqında müqavilə  bağlanılana  qədər  auditor  auditin  keçirilməsi ilə əlaqədar əsas  təşkilati məsələləri təsərrüfat  subyektinin  rəhbərliyi ilə razılaşdırmalıdır.
3.2. İlkin  planlaşdırma  mərhələsində  auditor  təsərrüfat  subyektinin  maliyyə-təsərrüfat  fəaliyyəti ilə  tanış  olmalı  və aşağıdakılar haqqında informasiyaya  malik  olmalıdır:
3.2.1. Təsərrüfat  subyektinin  maliyyə-təsərrüfat  fəaliyyətinə təsir  göstərən,  bütövlükdə  ölkədə (regionda) iqtisadi  vəziyyəti və onun sahə  xüsusiyyətlərini əks etdirən  xarici  amillər;
3.2.2. Təsərrüfat  subyektinin  maliyyə-təsərrüfat  fəaliyyətinə təsir göstərən, onun  fərdi  xüsusiyyətləri ilə əlaqədar olan  daxili  amillər.
Auditor  həmçinin  aşağıdakılarla  tanış olmalıdır:
a)  təsərrüfat  subyektinin  təşkilati-hüquqi  forması  və idarəetmə  strukturu ilə;
b) istehsal  fəaliyyətinin  növləri və buraxılan  məhsulun (göstərilən iş  və xidmətin) çeşidi  ilə;
v)  kapitalın  strukturu  və səhmlərin  məzənnəsi  ilə (təsərrüfat subyektinin   səhmlərinin  qiyməti təyin edilməli  olduğu halda);
q) məhsul  istehsalının  texnoloji  xüsusiyyətləri ilə;
ğ) rentabelliyin səviyyəsi ilə;
d) təsərrüfat  subyektinin  əsas  alıcıları  və  malgöndərənləri ilə;
e) müəssisənin sərəncamında qalan  mənfəətin bölüşdürülməsi qaydası ilə;
ə) törəmə və tabeli  müəssisələrin  mövcudluğu  ilə;
j) təsərrüfat  subyektinin  təşkil etdiyi  daxili  nəzarət sistemi ilə;
z)  işçi heyətinin əməyinin  ödənilməsinin  formalaşdırılması  prinsipləri ilə.
3.3. Auditor  üçün təsərrüfat  subyekti haqqında  informasiya  alınmasının  mənbəyi  aşağıdakılar olmalıdır:
a) təsərrüfat  subyektinin dövlət  qeydiyyatı  haqqında sənədlər;
b) təsərrüfat  subyektinin  direktorlar şurasının  iclaslarının,  səhmdarların yığıncaqlarının, yaxud  başqa  müvafiq  idarəetmə  orqanlarının  protokolları;
v) təsərrüfat  subyektinin  uçot  siyasətini reqlamentləşdirən və onda  dəyişikliklər  edən sənədlər,  ilkin  uçot  sənədləri və  registrləri;
q)  mühasibat  hesabatları  və  uçot  siyasətini  açıqlayan  digər arayışlar;  
ğ) statistika  hesabatları;
d) təsərrüfat subyektinin fəaliyyətinin planlaşdırılması sənədləri (planlar,  smetalar, layihələr, ştat cədvəlləri, əmək haqqı sistemini formalaşdıran digər  sənədlər);
e) təsərrüfat subyektinin  kontraktları, müqavilələri, sazişləri;
ə) daxili  auditorların  və məsləhətçilərin hesabatları;
j) müəssisədaxili  təlimatlar;
z) mühasibat uçotu üzrə  normativ hüquqi  aktlar;
i) vergi  və  digər  dövlət  orqanlarının yoxlama  materialları;
ı) məhkəmələrin  qərarları;
y) təsərrüfat subyektinin istehsal və təşkilat strukturunu  reqlamentləşdirən sənədlər, onun filiallarının və törəmə  müəssisələrinin  siyahısı;
k) təsərrüfat subyektinin rəhbərliyi və əməkdaşları ilə aparılmış sorğulardan alınan məlumatlar;
g) təsərrüfat subyekti, onun əsas  sahələri, anbarları nəzərdən  keçirilərkən  alınan  informasiyalar.
3.4. Auditor  ilkin  planlaşdırma  mərhələsində  auditin  keçirilməsi  imkanını  qiymətləndirməlidir.  Əgər  auditor  auditin  keçirilməsini  mümkün hesab  edirsə, onda o,  auditin  keçirilməsi  üçün  qrupun tərkibini formalaşdırır və  təsərrüfat  subyekti ilə müqavilə  bağlayır.
3.5. Auditor  qrupuna daxil olan  mütəxəssislərin  tərkibi planlaşdırılarkən  aşağıdakılar nəzərə alınmalıdır:
a)  auditin  hazırlıq, əsas və yekun  mərhələlərinin  hər biri  üçün nəzərdə  tutulan  iş  vaxtı;
b) qrupun  tərkibi;
v) qrupun üzvlərinin  vəzifələri;
q) qrupun üzvlərinin  ixtisas  səviyyəsi.

4.1. Auditor  auditin  ümumi  planının və  proqramının  hazırlanmasına  başlayaraq, təsərrüfat subyekti haqqında  ilkin  biliklərə, habelə  keçirilmiş analitik  prosedurların nəticələrinə  əsaslanmalıdır.
4.2. Analitik  prosedurların  keçirilməsinin  köməyi ilə  auditor audit üçün əhəmiyyətli  olan  sahələri  aşkar  etməlidir. Analitik  prosedurların  mürəkkəbliyini, həcmini və keçirilmə  müddətini auditor təsərrüfat  subyektinin mühasibat (maliyyə)  hesabatı  göstəricilərinin  həcmindən və  mürəkkəbliyindən asılı  olaraq  müəyyən etməlidir.
4.3. Auditin  ümumi  planının və  proqramının  hazırlanması prosesində auditor təsərrüfat  subyektinin  daxili  nəzarət sisteminin səmərəliyini və  nəzarət  riskini qiymətləndirməli  və  bu məqsədlə  kifayət qədər auditor  sübutları  toplamalıdır.
4.4. Auditin  ümumi  planı  və  proqramı  hazırlanarkən  auditor  onun üçün  münasib olan, mühasibat (maliyyə) hesabatını  mötəbər  saymağa  imkan verən  əhəmiyyətlilik  səviyyəsini və  auditor  riskini müəyyən etməlidir. Auditor  riskini  planlaşdıraraq,  auditor  təsərrüfat  subyektinin  auditindən asılı  olmayaraq onun mühasibat (maliyyə)  hesabatına  xas olan təsərrüfatdaxili  riskini və nəzarət  riskini müəyyən  edir.  Müəyyən  edilmiş  risklərin və  əhəmiyyətlilik  səviyyələrinin köməyi ilə  auditor  audit  üçün  əhəmiyyətli olan  sahələri  aşkar  edir və  zəruri  audit prosedurlarını  planlaşdırır.  Audit prosesində  planlaşdırmada  müəyyən edilmiş  auditor  riskinin və  əhəmiyyətlilik  səviyyəsinin dəyişməsinə  təsir edən  şərait  yarana  bilər.
4.5. Auditor  auditin  ümumi planını  və  proqramını  tərtib edərkən informasiyanın  işlənilməsini, audit prosedurlarının həcmini və  xarakterini dəqiq  müəyyənləşdirməyə imkan verən metodları   seçməlidir.
4.6. Əgər auditor  məqsədəuyğun  hesab  edərsə, auditin  ümumi planının və  proqramının  ayrı-ayrı  müddəalarını  təsərrüfat  subyektinin  rəhbərliyi  ilə razılaşdıra  bilər. Bu zaman  auditor  auditin  ümumi planında və proqramında  əks olunan  üsulların və  metodların  seçilməsində  müstəqildir,  lakin o, iş  planına  və  proqrama  uyğun olaraq,  öz işinin  nəticələrinə görə  tam məsuliyyət daşıyır.
4.7. Ümumi planın və  proqramın  hazırlanmasında  auditorun apardığı  prosedurların nəticələri  müfəssəl  sənədləşdirilməlidir,  belə ki, bu  nəticələr  auditin  planlaşdırılması  üçün əsasdır və auditin  bütün  prosesi  ərzində istifadə oluna  bilər.

5.1. Ümumi plan  auditin  proqramının  həyata  keçirilməsinə  xidmət etməlidir.
5.2. Audit  prosesində  auditorda ümumi  planın ayrı-ayrı  müddəalarının  yenidən nəzərdən keçirilməsi üçün əsas  yarana bilər. Auditor planda edilən dəyişiklikləri və  dəyişikliklərin  səbəblərini  müfəssəl  sənədləşdirməlidir.
5.3. Ümumi planda  auditor auditin  keçirilməsi  müddətini  nəzərdə  tutmalı və  auditin  keçirilməsi, hesabatın  (təsərrüfat subyektinin  rəhbərliyinə yazılı  informasiya)  və auditor  rəyinin  hazırlanması  müddətini  müəyyən  etməlidir.
Vaxt məsrəflərinin  planlaşdırılması  prosesində  auditor  aşağıdakıları  nəzərə  almalıdır:
a) real əmək  məsrəflərini;
b) əvvəlki  dövrdə  vaxt məsrəflərinin  hesablanmasını (təkrar  auditin  keçirildiyi  halda)  və onun cari hesablanma ilə əlaqəsini;
v) əhəmiyyətlilik  səviyyəsini;
q) audit risklərinin  qiymətləndirilməsini.
5.4. Ümumi planda  auditor  ilkin təhlil, daxili  nəzarət  sisteminin  etibarlılığının və  auditor risklərinin  qiymətləndirilməsi nəticələri əsasında  audit keçirilməsinin  üsullarını  müəyyən  edir.
Auditor seçmə  yolu ilə  auditin  keçirilməsini  qərara  aldıqda, müvafiq  audit standartına uyğun  olaraq auditor  seçməsini formalaşdırır.
5.5. Yerinə yetirilən auditin  idarə  olunmasının və keyfiyyətinə nəzarətin  planlaşdırılması ümumi planın  tərkib  hissəsidir. Ümumi  planda  aşağıdakıların  nəzərdə tutulması  tövsiyə  edilir:
a) auditor  qrupunun  formalaşdırılması, auditin  keçirilməsinə  cəlb edilən  auditorların sayı  və  ixtisası;
b) auditorların peşə  keyfiyyətlərinə və  vəzifələrinə  uyğun olaraq auditin  konkret sahələri üzrə onların bölüşdürülməsi;
v) qrupun  bütün  üzvlərinin  vəzifə  borcları  barədə  təlimatlandırılması, təsərrüfat  subyektinin maliyyə-təsərrüfat  fəaliyyəti,  habelə  auditin  ümumi planının  müddəaları  ilə tanış edilməsi;
q) planın yerinə  yetirilməsinə  və  auditorun  işinin  keyfiyyətinə,  iş sənədlərinin  və  auditin nəticələrinin  müəyyən olunmuş qaydada  rəsmiləşdirilməsinə  auditor  qrupu  rəhbərinin  nəzarəti;
ğ) audit prosedurlarının  həyata  keçirilməsi praktikası ilə əlaqədar metodik  məsələlərin  rəhbərlik  tərəfindən auditor  qrupuna  izah edilməsi;
d) bu və ya  digər  faktın  qiymətləndirilməsində  auditor  qrupunun  rəhbəri ilə onun sıravi  üzvü  arasında  fikir  ayrılığı  yarandıqda  auditor  qrupu  üzvünün (icraçının)  xüsusi rəyinin  sənədli  rəsmiləşdirilməsi.
5.6. Auditin  ümumi  planının  nümunəvi  məzmunu  bu  standarta  1 saylı  əlavədə  verilmişdir.

6.1. Auditin  proqramı  auditin  ümumi  planının  inkişafıdır və  auditin planının praktiki surətdə  həyata  keçirilməsi  üçün  zəruri olan  audit prosedurlarının  məzmununun müfəssəl  siyahısından  ibarətdir.
Proqram  auditorun  köməkçiləri (assistentləri) üçün  müfəssəl  təlimatdır və  eyni zamanda auditor üçün işin  keyfiyyətinə nəzarət  vasitəsidir.
6.2. Auditor auditin  proqramını  sənədlə  rəsmiləşdirməli, keçirilən hər bir  audit proseduruna  iş prosesi  zamanı  auditorun  öz iş sənədlərində  əsaslanmağa  imkanı olması üçün  onları nömrə  və  ya kodla  işarələməlidir.
6.3. Audit  proqramını  nəzarət  vasitələri  testlərinin  və  audit  prosedurlarının  proqramı  şəklində  tərtib  etmək  lazımdır.
6.4. Nəzarət  vasitələri testlərinin proqramı  daxili  nəzarət və  uçot sisteminin  fəaliyyəti haqqında  informasiyanın  toplanması  üçün nəzərdə  tutulmuş işlərin  məcmusunun  siyahısından ibarətdir. Nəzarət  vasitələri testlərinin vəzifəsi odur ki, onlar təsərrüfat subyektinin  nəzarət vasitələrinin ciddi  nöqsanlarını aşkara  çıxarmağa  kömək  edirlər.
6.5. Audit prosedurlarına əslində mühasibat  uçotunda  hesablar üzrə  dövriyyələrin  və  qalıqların (saldonun) düzgün əks  etdirilməsinin müfəssəl  yoxlanılması  daxildir.
Konkret  yoxlamalar üçün  audit  prosedurları  proqramı  auditor  tərəfindən  görüləcək  işlərin siyahısından ibarətdir. Prosedur  üçün  auditor  müəyyən  etməlidir ki, o, mühasibat uçotunun (hesablar  planının) məhz  hansı  bölmələrini yoxlayacaq və  onun  hər bir bölməsi  üzrə  auditin  proqramını  tərtib  edəcək.
6.6. Auditin keçirilməsi  şərtlərinin  dəyişməsindən və  audit  prosedurlarının nəticələrindən asılı olaraq,  auditin  proqramına  yenidən baxılarsa, onda  bu  dəyişikliklərin səbəbləri və  onların  nəticələri rəsmiləşdirilməlidir.
6.7. Audit proqramının  hər bir  bölməsi üzrə  auditorun gəldiyi  və iş  sənədlərində  əks  etdirdiyi  nəticələr auditor aktının (hesabatının) və  auditor  rəyinin tərtib  edilməsi üçün  əsasdır.
6.8. Audit proqramının  nümunəvi  məzmunu  bu  standarta  2 saylı  əlavədə  verilmişdir.
6.9. Auditin ümumi  planı  və  proqramı  sənədləşdirilərək  müəyyən olunmuş  qaydada  imzalanmalıdır.

Sifarişçi  təsərrüfat  subyektinin  adı _____________________

Auditlə  əhatə  edilən dövr                _____________________

Auditin  başlanma və sona
çatdırılması  vaxtı                            _____________________

Adam-günlərin
(adam-saatların) miqdarı                  _____________________

Auditor  qrupunun rəhbəri                 _____________________

Auditor  qrupunun tərkibi                  _____________________

         
               
               
Auditor  qrupunun rəhbəri             _____________________

Sifarişçi  təsərrüfat  subyektinin  adı _____________________

Auditlə  əhatə  edilən dövr                _____________________

Auditin  başlanma və sona
çatdırılması  vaxtı                             _____________________

Adam-günlərin
(adam-saatların) miqdarı                   _____________________

Auditor  qrupunun rəhbəri                 _____________________

Auditor  qrupunun tərkibi                  _____________________

                   
                   

Auditor  qrupunun rəhbəri                  _____________________

1.1. Bu standart «Auditor xidməti haqqında» Azərbaycan  Respublikasının Qanununa və «Audit aparılmasının  şərtləri» (İSA «Terms of Audit  Enqaqements») beynəlxalq audit standartına  uyğun olaraq auditor  fəaliyyətini tənzimləmək  üçün  hazırlanmışdır.
1.2. Standartın məqsədi  auditin  aparılması  haqqında  müqavilənin  bağlanılması  mərhələsində  sifarişçi  təsərrüfat  subyektlərinin, auditor  təşkilatlarının və ya  sərbəst auditorların (bundan sonra «Auditor» adlandırılacaqdır) öhdəliklərinin  müəyyən  edilmiş  qaydada  tərtib edilməsindən ibarətdir.
1.3. Standartın vəzifələri aşağıdakılardır:
a) audit aparılmasına  razılıq  haqqında auditorun məktub-öhdəliyinin hazırlanması qaydasının və  şərtlərinin müəyyən edilməsi;
b) məktub-öhdəliyin  hazırlanmasında  auditora  kömək  edilməsi;
v) audit aparılması haqqında  müqavilə  bağlanılarkən təsərrüfat subyektlərinin və auditorların qarşılıqlı  hüquqlarının, öhdəliklərinin  və  məsuliyyətlərinin şərh edilməsi.
1.4. Standartın  tələbləri bütün  auditorlar üçün rəsmi  auditor rəyinin  hazırlanması  nəzərdə tutulan auditlərdə  sifarişçi təsərrüfat  subyektləri tərəfindən tələb olunan  hallarda  məcburi, auditor rəyinin  hazırlanması  tələb  olunmayan könüllü auditdə,  habelə digər auditor  xidmətlərinin  göstərilməsində isə tövsiyə  xarakteri daşıyır. Auditor nəzərə  almalıdır ki, “Audit  aparılmasının  şərtləri (məktub-öhdəlik)” audit standartının  tələblərinə riayət  edilməsi aparılan  auditin  keyfiyyətli  olmasına  və  auditorun imicinin  yüksəlməsinə  təsir edən  bir amil kimi  qiymətləndirilir.

2.1. Məktub-öhdəlikdən əvvəl təsərrüfat subyektinin audit aparılması  və ya auditor xidmətləri göstərilməsi barədə rəsmi müraciəti  olmalıdır.
2.2. Auditin  aparılmasına dair müqavilə bağlananadək  onun şərtlərinin düzgün başa  düşülməsi üçün  məktub-öhdəlik  təsərrüfat  subyektinin  rəhbərliyinə  göndərilməlidir.
Təsərrüfat subyekti  auditin  şərtləri ilə razılaşdığına  dair  auditorun təklifini  rəsmi qaydada  təsdiq  etməlidir.
Əgər  təsdiqetmə  alınmışdırsa, onda  məktubun  şərtləri  auditor  yoxlamasının  aparılması haqqında  müqavilənin  icra  müddətində  qüvvədə  qalır.
2.3. Əgər  uzunmüddətli  müqavilədə  auditin  məqsədi  və həcmi  tərəflər  arasında  müəyyən  edilmişdirsə, onda  məktub-öhdəlik tərtib edilməyə bilər,  yaxud təsərrüfat  subyekti üçün  onun məzmunu  barədə əlavə  məlumat təqdim  edilməlidir.
2.4. Auditor  tərəfindən təsərrüfat  subyektinə  göndərilən  məktub-öhdəlik  audit  aparılmasına  dair razılığı və  ya həmin  təsərrüfat  subyektinin  auditor  təyin  olunması  barədə  təklifinin qəbul  edilməsini təsdiq edir.

3.1. Məktub-öhdəlik  aşağıdakı  bölmələr üzrə  tərtib edilməlidir:
a)  auditor  yoxlamasının şərtləri;
b)  auditorun öhdəlikləri;
v) təsərrüfat  subyektinin  öhdəlikləri.
3.2. Məktub-öhdəlik  audit aparılmasının şərtləri üzrə  aşağıdakı zəruri məlumatları  özündə  əks  etdirməlidir:
a) təsərrüfat  subyekti haqqında məlumatı və  auditin  məqsədini, xüsusilə  təsərrüfat subyektinin  filial və  ya nümayəndəlikləri  mövcud olduğu halda  onlarda  audit  aparılması  qaydasını;
b) sifarişçinin  mühasibat hesabatlarının düzgünlüyünə dair  auditor  rəyinə  filial,  nümayəndəlik  və  törəmə  müəssisəsinin  mühasibat  hesabatlarının düzgünlüyünə  dair rəyin  daxil edilib-edilməməsini;
v) audit aparılmasına  əsas olan  qanunvericilik  aktları  və  normativ  sənədlər  barəsində  məlumatları;
q) audit zamanı həll  edilməli  əlavə  məsələlər  haqqında  məlumatları.
3.3. Məktub-öhdəlik  auditorun  öhdəlikləri üzrə  aşağıdakı  zəruri göstərişləri özündə əks etdirməlidir:
a) görülmüş  işlərin  nəticəsi üzrə  auditorun hesabat formasını;
b) göstərilən xidmətlərə görə  auditorun məsuliyyətini;
v) kommersiya  sirlərinə riayət  edilməsi üzrə  auditorun öhdəliklərini;
q) təsərrüfat  subyektinin  daxili  nəzarət sisteminin  təkmilləşdirilməməsi və  tətbiq  edilən audit  prosedurlarının seçmə  xüsusiyyətləri ilə əlaqədar  olaraq mühasibat  uçotu  və hesabatlarında  səhvlərin və ya  əhəmiyyətli  qeyri-müəyyənliyin aşkar  edilməməsinin mövcudluğunu.
3.4. Məktub-öhdəlik  təsərrüfat  subyektlərinin  öhdəlikləri üzrə aşağıdakı  zəruri göstərişləri özündə əks  etdirməlidir:
a) təqdim  edilən  mühasibat uçotu  və  hesabatlarına  dair  sənədlərin tam  və düzgün olmasına görə təsərrüfat  subyektinin  və onun icra  orqanının  məsuliyyəti;
b) auditin  aparılması üçün lazım olan  ilkin  sənədlərə, mühasibat registrlərinə, digər sənədlərə və məlumatlara  sərbəst  buraxılışın  təmin  edilməsi;
v) təsərrüfat  subyektinin  mühasibat  uçotunun düzgünlüyünə  dair auditorun  fikrini hər hansı  formada  dəyişdirmək məqsədilə auditora təzyiq  göstərilməməsi.
3.5. Auditor  öz təşəbbüsü  ilə və ya  təsərrüfat subyektinin  təklifinə  müvafiq olaraq məktub-öhdəliyin mətninə  əlavə olaraq  aşağıdakıları da daxil  edə bilər:
a) Azərbaycan Respublikasının Auditorlar Palatasına, beynəlxalq və  digər auditor  təşkilatlarına  üzv olmaq, daha iri sifarişçilər, işçilərin  ixtisası, auditor tərəfindən göstərilən xidmətlər haqqında  ümumi  məlumatları;
b) auditin  aparılmasına  dair  təqvim planını və göndərilən  auditorlar  qrupunun tərkibini;
v)  audit  aparılmasının tətbiq  edilən  metodlarının  ümumi xüsusiyyətlərini;
q) auditin  dəyərinin  ödənilməsi şərtlərini;
ğ) audit  aparılan  təsərrüfat  subyektinin  fəaliyyət  aspektlərində  auditorun  və həmin  subyektin  vacib hesab etdiyi  müstəqil  ekspertlərin, digər  auditorların  xidmətlərindən istifadə  edilməsinə  dair  təklifləri;
d) təsərrüfat subyektinin razılığı  ilə əvvəlki  auditin  nəticələrindən  auditorun istifadə etməsini;
e) auditorun  məsuliyyətinin  ən mühüm  məhdudiyyətinin təsvirini;
ə) auditor rəyindən təyinatı üzrə istifadə  edilməsinə  dair  təkliflərini;
j) auditor  ilə təsərrüfat  subyekti arasında müqavilə  münasibətlərinin  inkişafına  dair təklifləri.
3.7. Auditor  təkrar  audit  zamanı  təsərrüfat  subyektinə  aşağıdakı hallarda  məktub-öhdəlik  göndərir:
a) auditorun və təsərrüfat  subyektinin  məsuliyyətinin, auditin  həcminin  və məqsədinin  təsərrüfat  subyekti tərəfindən düzgün  başa  düşülməməsi  faktları  olduqda;
b) təsərrüfat  subyektinin  icra orqanı tərəfindən  audit  aparılmasının  şərtləri  dəyişdirildikdə;
v) təsərrüfat  subyektinin  rəhbərliyinin  tərkibində  dəyişiklik  edildikdə;
q) təsərrüfat  subyektinin fəaliyyət  dairəsi və ya  istiqaməti  əhəmiyyətli  dərəcədə  dəyişdikdə;
ğ) məktub-öhdəlikdə  əks etdirilənlərə  təsir göstərən  qanunvericilikdə  dəyişiklik  edildikdə;
d) məktub-öhdəlikdə  digər  əhəmiyyətli  dəyişiklik edildikdə.
3.8. Əgər auditor  yeni məktub-öhdəliyin  göndərilməməsi barədə  qərar qəbul  etmişdirsə, onda o, əvvəlki  məktub-öhdəliyin  məzmununun  saxlanılması  barədə  təsərrüfat subyektinə  bildirməlidir.
3.9. Məktub-öhdəliyin  nümunəvi  forması  bu standarta 1 saylı  əlavədə  göstərilmişdir.

Məktub-öhdəliyin təklif  edilən

Auditor təşkilatının (auditorun)                ________________________
blankı və ya  künc ştampı                       (təsərrüfat  subyektinin  adı,

Göndərilən № [...],                              ____________________________
imza edilən tarix                                    məsul şəxsinin vəzifəsi, soyadı,
                                                                           adı və atasının  adı)

Hörmətli [...] !
Sizin ___________________________________________müəssisənizin
                                (təsərrüfat  subyektinin  adı)
mühasibat (maliyyə) hesabatlarının  auditinin  aparılması haqqında təklifinizi  qəbul edərək  bu  məktub-öhdəliklə təsdiq edirik. Audit  standartlarına  və digər  hüquqi-normativ aktlara  əsasən ______________________ mühasibat balansı,  maliyyə  nəticələrinə dair
  (auditlə  əhatə  olunan  dövr)
hesabat, balansa əlavələr, mühasibat  uçotu  registrləri və ayrı-ayrı ilkin sənədlər  yoxlanılacaqdır.
Bizim  tərəfimizdən  audit Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik  aktlarına (mühasibat hesabatlarının tərtib  edilməsi  qaydasını  və  auditor  fəaliyyətini  tənzimləyən  qanunvericilik  və  normativ aktlar  göstərilməlidir)  əsasən aparılacaqdır.
Auditin məqsədi _________________________________________ üzrə
                                             (cari il və ya  digər  hesabat dövrü)
_________________________________ mühasibat (maliyyə) hesabatlarının
(təsərrüfat  subyektinin  adı)
dürüstlüyü  haqqında  auditorun fikrini ifadə  edən rəy verməkdən  ibarətdir.
Audit zamanı həmçinin təsərrüfat  subyektinin  audit  aparılacaq filial,  nümayəndəlik  və törəmə  müəssisələrinin  fəaliyyəti yoxlanılacaqdır. Biz öz  nəticələrimizi  əsaslandırmaq üçün sizin  təşkilatın  işçilərinin  köməyinə  ümid edərək, daxili  nəzarətin  vəziyyətinin, uçot məlumatlarının yetərliyinin  və dürüstlüyünün  yoxlanılmasının bir sıra  prosedurlarından  və testlərindən istifadə edəcəyik.
Auditin testlərinin seçilmə və digər  özünəməxsus xüsusiyyətlərini,  auditlə  əhatə  olunacaq sənədlərin həcminin  böyük  olmasını  nəzərə  alaraq,  ayrı-ayrı  qeyri-müəyyənlik  və  səhvlərin  aşkar  edilməməsi riski  mövcuddur. Biz hər şeyi edəcəyik ki, həmin riski minimuma  endirmək  mümkün  olsun, lakin  nəticənin  tam  dəqiqliyinə (auditdə  qəbul  edilmiş  ümumi  qaydaya əsasən) zəmanət verə bilmərik.  Siz  mühasibat  uçotu  və  hesabatlarında  müəyyən  edilmiş  qaydadan  kənarlaşmaların və mühasibat hesabatlarının qəsdən  təhrif edilməsi  faktlarının  aşkar  edilməsi haqqında bizim  yazılı  hesabatımızla məlumatlandırılacaqsınız.
Bundan başqa,  Sizin  tapşırığınıza  əsasən  biz sizə  aşağıdakı əlavə  xidmətləri göstərə bilərik (xidmətlərin siyahısı  göstərilməlidir).
Biz auditin aparılmasına dair müqavilənin şərtlərinə və “Auditor  xidməti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən  göstərdiyimiz xidmətlərə görə məsuliyyət daşıyacağıq. Biz sizin  təşkilatın kommersiya  sirrinə  riayət  edilməsi üzrə  öhdəliyi  öz  üzərimizə  götürürük.
Uçot siyasətinin  seçilməsinə  və tətbiq  edilməsinə, daxili  nəzarət  və  mühasibat  yazılarının  uyğunluğunun təmin olunmasına, ilkin  uçot  məlumatlarının düzgün  əks  etdirilməməsi də daxil  edilməklə, mühasibat  hesabatlarının  tərtib  edilməsinə  görə _____________________________________ icra  orqanının məsuliyyətini
(təsərrüfat  subyektinin  adı)
sizin  nəzərinizə  çatdırırıq. Biz sizin   _________________________
                                                         (təsərrüfat  subyektinin  adı)
rəhbərliyindən  xahiş  edirik  ki, audit üçün təqdim  edilən  məlumatların  tam  və dürüst  olmasını  rəsmi  təsdiq  edəsiniz.
Sizin  işçilərlə hərtərəfli  əməkdaşlığa  ümidvarıq ki, auditin tam  aparılması üçün zəruri olan mühasibat sənədləri və  digər  məlumatlar bizim  sərəncamımıza  təqdim  olunacaqdır.
Ümid edirik  ki, sizin mühasibat  hesabatlarınızın  dürüstlüyü  haqqında  bizim  fikrimizi  dəyişmək  məqsədilə hər hansı bir formada bizim  əməkdaşlara heç  bir təzyiq  göstərilməyəcəkdir. Qəbul edilmiş  audit  normalarına  əsasən  həmin  şərtin  pozulması  auditin  aparılmasına  dair  müqavilənin vaxtından  əvvəl  dayandırılması  üçün əsasdır.
Göstərilən  xidmətlərin dəyəri ________________________________
                                              (auditor  təşkilatının (auditorun) adı)
tərəfindən tətbiq edilən saat stavkasına  əsasən auditin aparılması üçün tələb olunan  müddətdən  asılı  olaraq müəyyən edilir.
Ayrı-ayrı  işlərin  dəyəri  auditorların  tələb olunan  ixtisas  səviyyəsinə  və iş təcrübəsinə, məsuliyyət dərəcəsinə  müvafiq olaraq  dəyişə  bilər.  Hesablaşmanın həyata keçirilməsi qaydası  və  müddəti auditin  aparılmasına  dair müqavilə ilə  müəyyən  ediləcəkdir.


Xahiş edirik ki, Sizə  təqdim  olunan  mühasibat  hesabatlarının  dürüstlüyünün  auditinə razılıq  haqqında  məktub-öhdəliyin  surətini imza  edib,  onun  məzmununa  dair  irad və  təkliflərinizi  bizə göndərəsiniz.

Auditor təşkilatının  rəhbəri (auditor)
(imza, soyadı, adı və  atasının  adı,
vəzifəsi, tarix)

Mühasibat  hesabatlarının dürüstlüyünün auditor  yoxlamasının  şərtləri ilə razıyam:

Təsərrüfat  subyektinin  icra orqanının rəhbəri
(imza, soyadı, adı və  atasının  adı,
vəzifəsi, tarix)

1.1. Bu standartın məqsədi audit  aparılan sifarişçi təsərrüfat  subyektinin  təqdim etdiyi  materiallardan  auditor  üçün  məlumatların seçilməsi qaydalarının  müəyyən edilməsindən və  bu yolla  əldə  olunmuş  məlumatların  nəticələrinin  qiymətləndirilməsindən ibarətdir.
1.2. Auditorun  seçməsi  informasiya  almaq və ya  onu  qiymətləndirmək  məqsədilə  məlumatların bir hissəsinin seçilməsi və təhlil edilməsi prosesidir.
1.3. Bu standart seçmənin növlərini, qurulması qaydasını  və onun  nəticələrinin  qiymətləndirilməsi prosedurunu müəyyən edir.
1.4. Standartın  tələbləri rəsmi  auditor rəyinin  hazırlanması  nəzərdə  tutulan  auditin  aparılmasında  auditorlar üçün  məcburi, auditor rəyinin  hazırlanması  tələb olunmayan könüllü  auditdə, habelə  digər  auditor  xidmətlərinin  göstərilməsində  isə  tövsiyə  xarakteri daşıyır.

1  2  3  4  5  6  7  8  9