2026-cı il 17 mart tarixində Azərbaycan Respublikasının Auditorlar Palatasında “Auditor fəaliyyətində etik pozuntular, onların müəyyənləşdirilməsi və mübarizə yolları” mövzusunda seminar keçirilib.
Tədbir Auditorlar Palatasının 2026-cı il üzrə İş Planının 11.9-cu “Auditorlar tərəfindən etik qaydalara əməl olunması ilə bağlı maarifləndirmə tədbirlərinin təşkili” bəndinin icrası məqsədilə onlayn formatda təşkil olunub.
Seminarda Auditin transformasiyası, operativ tənzimləmə və keyfiyyətin idarə edilməsi idarəsinin rəisi Qoşqar Əhmədov moderator, Haqsız rəqabətə qarşı mübarizə və beynəlxalq əlaqələr idarəsinin Peşə etikasının tətbiqi şöbəsinin müdiri Elfirida Hacızadə isə məruzəçi qismində çıxış edib.
Seminarı giriş sözü ilə açan Qoşqar Əhmədov 2026-cı ilin “Auditdə peşə etikası ili” elan olunduğunu diqqətə çatdıraraq auditor fəaliyyətində peşə etikası prinsiplərinin qorunmasının audit peşəsinin dayanıqlı inkişafı və ictimai etimadın təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. Müasir iqtisadi münasibətlər şəraitində auditor fəaliyyətinin yalnız hüquqi normalarla deyil, eyni zamanda yüksək etik standartlarla tənzimlənməsinin vacibliyi vurğulanıb.
Çıxış zamanı audit peşəsinin əsas dayağının etimad olduğu, bu etimadın auditorların dürüstlük, obyektivlik və müstəqillik prinsiplərinə sadiqliyi ilə formalaşdığı bildirilib. Etik prinsiplərdən kənara çıxma hallarının yalnız ayrı-ayrı auditorların deyil, bütövlükdə peşənin nüfuzuna mənfi təsir göstərdiyi qeyd olunub.
Moderator etik pozuntuların əksər hallarda açıq qanun pozuntusu formasında deyil, qərarvermə prosesində yaranan etik risklər kimi meydana çıxdığını diqqətə çatdırıb. Bu səbəbdən etik məsələlərə yalnız nəzarət obyekti kimi deyil, idarəetmə mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsi kimi yanaşmanın zəruriliyi vurğulanıb.
Auditor müstəqilliyinin pozulması etik pozuntular arasında ən ciddi risklərdən biri kimi qiymətləndirilib. Maliyyə maraqları, uzunmüddətli əməkdaşlıq münasibətləri və institusional təzyiqlərin auditorun obyektiv qərarvermə qabiliyyətinə təsir göstərə biləcəyi, bunun isə audit nəticələrinin etibarlılığına və maliyyə hesabatlarına ictimai inama mənfi təsir yaratdığı qeyd edilib.
Maraqlar toqquşmasının vaxtında müəyyən edilməsinin əhəmiyyəti xüsusi vurğulanaraq auditorların şəxsi və peşəkar maraqları arasında balansın qorunmasının, müvafiq bəyannamələrin təqdim edilməsinin və şəffaflıq prinsiplərinin tətbiqinin vacibliyi qeyd olunub.
Çıxışda etik pozuntuların yaranma səbəbləri sırasında daxili nəzarət mexanizmlərinin zəifliyi, etik maarifləndirmənin yetərsizliyi, təşkilati mədəniyyət problemləri və maliyyə təzyiqləri göstərilib. Etik risklərin idarə olunmasının yalnız fərdi məsuliyyətlə deyil, institusional yanaşma əsasında həyata keçirilməsinin zəruriliyi diqqətə çatdırılıb.
Etik pozuntuların müəyyənləşdirilməsi üçün daxili keyfiyyətə nəzarət sistemləri, monitorinq mexanizmləri və müstəqil qiymətləndirmə prosedurlarının effektiv alətlər olduğu bildirilib. Etik göstəricilərin ölçülməsi və onların mütəmadi hesabatlılıq sisteminə inteqrasiyasının audit təşkilatlarında şəffaflığın artırılmasına xidmət etdiyi qeyd olunub.
Müasir idarəetmə yanaşmalarında anonim müraciət mexanizmləri və etik məlumatlandırma kanallarının (“etik xətt”) etik pozuntuların erkən mərhələdə aşkarlanmasına imkan yaratdığı və təşkilat daxilində açıq kommunikasiya mühitinin formalaşmasına töhfə verdiyi vurğulanıb.
Etik pozuntularla mübarizənin yalnız aşkar etmə tədbirləri ilə məhdudlaşmamalı olduğu, preventiv tədbirlərin də mühüm yer tutduğu bildirilib. Bu məqsədlə etik risklərin əvvəlcədən qiymətləndirilməsi, etik kodekslərin tətbiqi, davamlı peşəkar inkişaf proqramları və mütəmadi etik təlimlərin təşkili vacib hesab olunub.
Rəhbərlik səviyyəsində etik davranış nümunəsinin formalaşdırılmasının təşkilat daxilində etik mədəniyyətin inkişafına birbaşa təsir göstərdiyi və əməkdaşların davranış standartlarını müəyyənləşdirdiyi qeyd olunub.
Sonda auditor fəaliyyətində etik davranışın təmin edilməsinin normativ tələblər, institusional nəzarət mexanizmləri və auditorların şəxsi peşəkar məsuliyyətinin vəhdəti əsasında mümkün olduğu bildirilib. Etik prinsiplərə sadiqliyin audit peşəsinin nüfuzunun qorunmasının və maliyyə hesabatlarına ictimai etimadın davamlılığının əsas şərti olduğu vurğulanıb.
Seminarda məruzə ilə çıxış edən Elfirida Hacızadə auditor fəaliyyətində etik prinsiplərə riayət olunmasının müasir audit sisteminin dayanıqlığının və maliyyə hesabatlarına ictimai etimadın əsas şərtlərindən biri olduğunu qeyd edib. Audit peşəsinin cəmiyyət qarşısında yüksək məsuliyyət daşıdığı və şəffaf iqtisadi mühitin formalaşmasında mühüm rol oynadığı diqqətə çatdırılıb.
Məruzədə auditorun əsas funksiyasının yalnız maliyyə məlumatlarının düzgünlüyünü qiymətləndirməkdən ibarət olmadığı, eyni zamanda ictimai maraqların qorunmasını əhatə etdiyi bildirilib. Etik davranış prinsiplərinin auditor fəaliyyətinin ayrılmaz tərkib hissəsi olduğu və peşənin nüfuzunun məhz bu prinsiplərə sadiqlik üzərində qurulduğu qeyd olunub.
Audit sahəsində baş verən etik pozuntuların təkcə ayrı-ayrı auditorların fəaliyyətinə deyil, bütövlükdə audit institutuna olan inama mənfi təsir göstərdiyi, bir etik pozuntunun uzun müddət ərzində formalaşmış peşəkar reputasiyanı qısa zamanda zəiflədə biləcəyi vurğulanıb.
Auditor etikası çərçivəsində dürüstlük, obyektivlik, müstəqillik, peşəkar səriştə, məxfilik və peşəkar davranış prinsiplərinin əsas rol oynadığı, bu prinsiplərin pozulmasının audit keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərdiyi diqqətə çatdırılıb.
Ən geniş yayılmış etik pozuntular sırasında müstəqilliyin pozulması xüsusi qeyd olunub. Sifarişçi ilə uzunmüddətli münasibətlər, əlavə məsləhət xidmətlərinin göstərilməsi və maliyyə asılılığının auditorun obyektiv qərarvermə qabiliyyətini zəiflədə biləcəyi bildirilib.
Maraqlar toqquşmasının vaxtında müəyyən edilməsinin vacibliyi vurğulanaraq auditorların şəxsi maraqları ilə peşə öhdəlikləri arasında yaranan ziddiyyətləri şəffaf şəkildə açıqlamasının əhəmiyyəti qeyd olunub.
Audit prosesində məxfilik prinsipinin qorunmasının xüsusi əhəmiyyət daşıdığı, audit zamanı əldə edilən maliyyə və kommersiya məlumatlarının icazəsiz paylaşılmasının həm etik pozuntu, həm də hüquqi məsuliyyət doğurduğu bildirilib.
Audit prosedurlarının formal şəkildə icrasının da ciddi etik risk hesab olunduğu, sənədlərin natamam hazırlanmasının və prosedurların səthi aparılmasının yanlış audit rəylərinə səbəb ola biləcəyi qeyd olunub.
Sifarişçi təzyiqlərinin etik problemlərin yaranmasına təsir edən mühüm amillərdən biri olduğu, lakin auditorun hər bir halda peşəkar obyektivliyini qorumağa borclu olduğu vurğulanıb.
Etik pozuntuların yaranma səbəbləri sırasında daxili nəzarət sistemlərinin zəifliyi, etik maarifləndirmənin yetərsizliyi, təşkilati mədəniyyət problemləri və maliyyə təzyiqləri xüsusi qeyd olunub. Etik risklərin idarə olunmasının institusional yanaşma tələb etdiyi diqqətə çatdırılıb.
Daxili keyfiyyətə nəzarət sistemlərinin etik uyğunluğun qiymətləndirilməsində mühüm rol oynadığı, audit sənədlərinin yoxlanılması və qərarların əsaslandırılmasının bu prosesin əsas elementləri olduğu bildirilib.
Müstəqillik və maraqlar barədə yazılı bəyannamələrin alınmasının etik risklərin erkən mərhələdə müəyyənləşdirilməsinə imkan yaratdığı, monitorinq mexanizmləri və müstəqil yoxlamaların isə effektiv nəzarət vasitəsi olduğu qeyd olunub.
Anonim müraciət mexanizmlərinin və etik məlumatlandırma kanallarının tətbiqinin etik pozuntuların aşkarlanmasına və təşkilat daxilində şəffaf mühitin formalaşmasına xidmət etdiyi vurğulanıb.
Etik pozuntularla mübarizədə preventiv yanaşmanın əhəmiyyəti qeyd edilərək etik risklərin əvvəlcədən qiymətləndirilməsi, davamlı peşəkar inkişaf proqramları və etik təlimlərin audit fəaliyyətinin keyfiyyətini artırdığı bildirilib.
Təşkilat rəhbərliyinin etik davranış nümunəsi göstərməsinin sağlam etik mühitin formalaşmasında həlledici rol oynadığı xüsusi vurğulanıb.
Sonda auditor fəaliyyətində etik prinsiplərin qorunmasının normativ tələblər, institusional nəzarət mexanizmləri və şəxsi peşəkar məsuliyyətin vəhdəti əsasında mümkün olduğu qeyd olunub. Etik davranışın audit peşəsinin nüfuzunun qorunmasının, maliyyə hesabatlarına etimadın artırılmasının və şəffaf iqtisadi mühitin formalaşdırılmasının əsas şərti olduğu bildirilib.
Seminar iştirakçıların sualları və praktiki müzakirələrlə davam edib. Tədbirdə Auditorlar Palatasının 80-dən çox üzvü iştirak edib.
Azərbaycan Respublikasının Auditorlar Palatası
