IAASB riskəsaslı audit çərçivəsini təkmilləşdirmək və texnoloji inkişafları nəzərə almaq məqsədilə əsas standartlara dəyişikliklər təklif edir

Təklif olunan dəyişikliklər yekunlaşdırıldıqdan sonra IAASB-nin Beynəlxalq Audit Standartlarının modernləşdirilməsi üzrə mühüm mərhələsi başa çatdırılacaq

(Nyu-York, Nyu-York, 5 avqust 2026-cı il)

Əsas məqamlar

• Audit sübutları və risklərə cavab tədbirləri – auditin fundamental aspektləri ilə bağlı dəyişikliklərin nəzərə alınması;
• Yüksəkkeyfiyyətli auditlərin ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsini dəstəkləmək məqsədilə prinsipəsaslı və riskəsaslı audit çərçivəsinin daha da gücləndirilməsi;
• Sürətlə inkişaf edən rəqəmsal innovasiyaları, eləcə də daim dəyişən biznes hesabatlılığı və texnologiya mühitini nəzərə almaq.

Beynəlxalq Audit və Təsdiqləmə Standartları Şurası (IAASB) bu gün ictimai müzakirəyə üç Beynəlxalq Audit Standartına (ISA) dəyişikliklərlə bağlı təklifləri təqdim etmişdir. Bunlar:

• ISA 330 – “Auditorun qiymətləndirilmiş risklərə cavab tədbirləri”;
• ISA 500 – “Audit sübutları”;
• ISA 520 – “Analitik prosedurlar”.

Təklif olunan dəyişikliklər yekunlaşdırıldığı təqdirdə, IAASB-nin Beynəlxalq Audit Standartlarının onillik ərzində həyata keçirdiyi modernləşdirmə prosesinin mühüm mərhələsini tamamlayacaq. Bu təkliflərə son dövrlərdə yenilənmiş, o cümlədən ISA 315 (2019-cu ildə yenidən işlənmiş) – “Əhəmiyyətli təhrif risklərinin müəyyən edilməsi və qiymətləndirilməsi” standartında edilmiş dəyişikliklər əsas təşkil edir.

Təkliflər prinsipəsaslı və riskəsaslı audit çərçivəsini daha da möhkəmləndirir, onun əsas anlayışlarını aydınlaşdırır və gücləndirir. Eyni zamanda, dəyişikliklər biznesdə, maliyyə hesabatlılığında və audit prosesində texnologiyadan istifadənin əhəmiyyətli dərəcədə artmasını nəzərə alır.

IAASB-nin sədri Tom Seidenstein bildirmişdir:

“Son on il ərzində IAASB auditin keyfiyyətinin yüksəldilməsi və dəyişən mühitə cavab verilməsi məqsədilə Beynəlxalq Audit Standartlarını modernləşdirmişdir. Bu təkliflər həmin işin həyata keçirilməsində mühüm mərhələdir. Maraqlı tərəflərin rəyləri nəzərə alınmaqla və yekunlaşdırıldıqdan sonra yenilənmiş standartlar yüksəkkeyfiyyətli audit üçün sabit baza təmin edən, eyni zamanda texnologiya inkişaf etdikcə innovasiyalara kifayət qədər çevik şəkildə uyğunlaşmağa imkan verən prinsipəsaslı və riskəsaslı audit çərçivəsini daha da təkmilləşdirəcək.”

Audit sübutlarına dair əsas dəyişikliklər

Təklif olunan dəyişikliklər auditorların audit sübutları ilə bağlı mühakimələrinin formalaşdırılması üçün hərtərəfli əsas yaradır. Bu dəyişikliklərə aşağıdakılar daxildir:

• müasir rəqəmsal mühiti əks etdirmək məqsədilə “audit sübutları” anlayışının yenidən müəyyənləşdirilməsi;
• audit prosedurlarının nəzərdə tutulan məqsədlərinə daha çox diqqət yetirilməsi;
• audit sübutu kimi istifadə olunan məlumatların uyğunluğunun və etibarlılığının qiymətləndirilməsi üzrə tələblərin gücləndirilməsi;
• əsas anlayışların daha aydın şəkildə izah edilməsi;
• auditin bütün mərhələlərində peşəkar skeptisizmin tətbiqinin gücləndirilməsi.

Təkliflər, həmçinin qiymətləndirilmiş risklərə auditorun cavab tədbirlərini gücləndirir. Bu məqsədlə nəzarət vasitələrinin testləri, mahiyyəti üzrə yoxlama prosedurları və analitik prosedurların rolu daha aydın şəkildə müəyyənləşdirilir. Bu yanaşma auditorların risklərə daha ardıcıl və effektiv cavab tədbirləri həyata keçirməsinə imkan verəcək.

IAASB hesab edir ki, sürətlə inkişaf edən texnologiyalar şəraitində standartların möhkəmliyini və aktuallığını qorumaq üçün texnologiyaya spesifik yanaşmadan deyil, prinsipəsaslı yanaşmadan istifadə edilməsi daha məqsədəuyğundur.

Bu yanaşma innovasiyalara imkan yaratmaqla yanaşı, yüksəkkeyfiyyətli auditin əsas prinsiplərinin qorunmasını təmin edir. Bundan əlavə, təkliflər auditorlara texnologiyadan məqsədəuyğun istifadəyə dair peşəkar mühakimə yürütməkdə kömək edən rəhbər müddəaları da əhatə edir.

Risklərin qiymətləndirilməsi və audit sübutları arasında uyğunluğun gücləndirilməsi

Təklif olunan dəyişikliklər auditorun:

• risklərin qiymətləndirilməsi;
• qiymətləndirilmiş risklərə cavab tədbirlərinin müəyyən edilməsi;
• kifayət və münasib audit sübutlarının əldə edilib-edilmədiyinin qiymətləndirilməsi

prosesləri arasında anlayış və prinsiplərin daha yaxşı əlaqələndirilməsini təmin edir.

IAASB auditorları, tənzimləyici orqanları, investorları və maliyyə hesabatlarının digər istifadəçilərini, maliyyə hesabatlarını hazırlayan şəxsləri, idarəetmə səlahiyyətlərinə malik şəxsləri, akademik dairələri və digər maraqlı tərəfləri təklif olunan dəyişikliklərlə bağlı öz rəylərini təqdim etməyə çağırır.

Rəylərin təqdim edilməsi üçün son tarix 15 dekabr 2026-cı ildir.

Ekspozisiya layihələri (Exposure Drafts) və Cavab Forması (Response Form) IAASB-nin internet səhifəsində yerləşdirilmişdir. Konsultasiya müddətində IAASB maraqlı tərəflərin iştirakını təmin etmək üçün əlavə imkanlar, o cümlədən istifadəçilər arasında sorğu və vebinarlar silsiləsi təşkil edəcək. Bununla bağlı ətraflı məlumatlar IAASB-nin internet səhifəsində, abunəçilərə göndərilən elektron məktublarda, həmçinin LinkedIn və X/Twitter platformalarında paylaşılacaq.

IAASB haqqında

Beynəlxalq Audit və Təsdiqləmə Standartları Şurası (IAASB) ictimai maraqlar naminə audit, təsdiqləmə, əlaqəli xidmətlər və keyfiyyətin idarə edilməsi üzrə standartları və rəhbərliyi hazırlayır. Bu standartlar yüksəkkeyfiyyətli tapşırıqların ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsini dəstəkləyir.

Mühasiblər üçün Beynəlxalq Etika Standartları Şurası (IESBA) ilə birlikdə IAASB Etika və Audit üzrə Beynəlxalq Fondun (International Foundation for Ethics and Audit) tərkibində fəaliyyət göstərir.

İctimai Maraqların Nəzarəti Şurası (PIOB) IAASB və IESBA-nın fəaliyyətinə, eləcə də standartların ictimai maraqlara cavab verməsinə nəzarət edir.

Müəlliflik hüququ, əmtəə nişanı və icazələrlə bağlı məlumat üçün “Permissions” bölməsinə müraciət edilə bilər.